Układ okresowy – tablica Mendelejewa czy Wernera?

w Chemia w liceum, Chemiczne ciekawostki, MATURA, Różne | 5 komentarze

Niedawno na YT zobaczyłam filmik z cyklu:  Matura to bzdura, w którym prowadzący pyta przechodniów:

„Jak inaczej nazywamy układ okresowy pierwiastków?”

Obejrzyj go tutaj, odpowiedzi są dość… ciekawe :P

http://www.youtube.com/watch?v=pMv1Bh52ai0&feature=autoshare


Poprawną odpowiedzią dla większości osób wydaje się być nazwa: tablica Mendelejewa i taką również promuje prowadzący program.

A Tobie jaka odpowiedź nasuwa się na myśl jako pierwsza?

Jeśli myślisz o Tablicy Mendelejewa to… mam niespodziankę. Otóż OBECNIE UŻYWANY UKŁAD OKRESOWY TO TABLICA WERNERA.

.

Słyszałeś o tym nazwisku? Jeśli miałeś porządnego, drobiazgowego nauczyciela chemii – na pewno tak. Niestety spora część nauczycieli nie przywiązuje wagi do takich drobiazgów. A szkoda.

Czym różnią się oba układy?

Mendelejew odkrył wiele pierwiastków nieznanych wcześniej i zaczął je grupować. Dopasowywał ich właściwości, zauważył wiele zależności pomiędzy pierwiastkami i na tej podstawie stworzył tzw. krótki układ okresowy. W roku 1869 zaproponował on pierwsza oficjalną wersję układu okresowego, która wyglądała mniej więcej tak:

Prawda, że jest nieco inny niż ten który widujesz w szkole lub w książkach? To jest oryginalna wersja układu okresowego stworzona przez Dymitra Mendelejewa. Kiedy tworzy on układ – miał świadomość, że nie wszystko jeszcze odkryto, dlatego pozostawił wolne miejsca w układzie spodziewając się, że coś tam jeszcze musi być i dlatego układ przybrał taką formę:

A teraz spójrz na obraz poniżej: jest to tzw. długa forma układu okresowego. Zawiera ona podział na bloki energetyczne: s, p, d oraz – co jest dość niezwykłe – układ ten dzieli pierwiastki wg. kształtów orbitali. Jest to niezwykłe, ponieważ za życia twórcy tego układu – Alfreda Wernera – chemicy nie mieli zbyt szerokiego pojęcia o orbitalach.

uklad-okresowy-1024x752

Werner nieświadomie  dokonał takiego podziału – dopiero w późniejszych badaniach jego propozycja została uznana za słuszną :) óznice pomiędzy układami widać od razu: jest to rozdzielenie grup A i B na osobne bloki.

Werner opierał się w dużej mierze na swojej rozległej wiedzy chemicznej, ale podobno układ ten powstał w oparciu o INTUICJĘ. Nie powinno być to zjawiskiem dziwnym, w końcu praca naukowa to przede wszystkim odrywanie i działanie intuicyjne. Są jednak wśród badaczy i tacy, którym wydaje się, że wszystko wynika z faktów. Otóż… bez inspiracji i intuicji niewiele słynnych odkryć i wynalazków zaistniałoby na świecie – warto o tym pamiętać ;)

Oficjalnie swoją propozycję Werner pokazał  światu w 1905 roku Alfred Werner, urodzony w Alzacji w 12 grudnia 1866 roku, świetnie wykształcony chemik, który uczył się i pracował na uniwersytetach i politechnikach we Francji, Niemczech i Szwajcarii.

Propozycje Mendelejewa i Wernera nie były jedynymi w historii – powstało do tej pory kilkadziesiąt, jeśli nie kilkaset (a może i więcej) wariacji i odmian układu okresowego. Niektóre lepiej pokazują jedne właściwości, drugie – zupełnie inne. Ich wygląd często jest ograniczony jedynie fantazją i wyobraźnią autora, np ten:

http://www.egregoralfa.republika.pl/english/NewtablePrint.pdf

.

.

Jakiej nazwy używać?

Jeśli powiesz komuś, aby sprawdził masę chloru w tablicy Wernera, to masz 95% szans, że osoba po prostu zgłupieje. Pozostałe 5% być może zrozumie o co chodzi (mam nadzieję, że w procentach się mylę ;) )

Czy to jest tak naprawdę istotne, jakiej nazwy używamy?

A czy chciałbyś, aby ciągle mylono Twoje imię i nazwisko? Jeśli akurat cię to spotyka – wiesz jakie to nieprzyjemne ;)

Mówiąc serio – kiedy używamy poprawnych określeń, okazujemy w ten sposób pewien szacunek do rzeczy, wydarzeń, osób. Być może dla Ciebie nic to nie znaczy i – możesz mi wierzyć – nikt nie każe Ci poprawnych nazw stosować. Dbanie o takie szczegóły, niezależnie jakiej branży dotyczą, dowodzą profesjonalizmu.

Co do określenia Tablica Mendelejewa, to sama niejednokrotnie używałam tego określenia tylko dlatego, żeby nie „mieszać w głowie” – być może popełniając przy tym karygodny błąd? Zdecydowanie wszystkim uczniom, nauczycielom i korepetytorom warto polecić używanie nazwy: układ okresowy pierwiastków.

Osobiście postanowiłam się poprawić od tego momentu i pisać na stronie tylko i wyłącznie „układ okresowy pierwiastków” jednocześnie rezygnując z nazwy „Tablica Menedelejewa” – a ten artykuł, mam nadzieję, stanie się na tyle popularny, że poprawna nazwa zagości na stałe w szkołach i w języku przyszłych chemików.

Obejrzany filmik dał mi sporo do myślenia na temat poprawnego uczenia w szkołach. Że o historii i wszystkich oszustwach w czasie edukacji nie wspomnę…

Co do programu „Matura to bzdura” to idea jest na swój sposób ciekawa. I choć pomylić się może każdy (mi samej też często się zdarza), to warto by było zadbać o poprawność przedstawianej w mediach wiedzy.

Podoba Ci się ten wpis? Podziel się z innymi na Facebooku i na Google+:

5 Comments

  1. nawet nie wiedzialam. xDD

  2. Dzień dobry

    Czy mozna prosić o jakieś źródła (przynajmniej 1-2) tej informacji. Na wikipedii nic o tym nie piszą – google też o tym nie wspomina.

    Pozdrawiam

    http://en.wikipedia.org/wiki/Dmitri_Mendeleev
    http://en.wikipedia.org/wiki/Periodic_table
    http://en.wikipedia.org/wiki/Alfred_Werner

  3. To ja też coś mam w tym kierunku:

    „Zanim Dymitr Mendelejew ogłosił prawo okresowości, którego graficznym wyrazem jest układ okresowy, kilku innych chemików było bliskich jego odkrycia. Należał do nich NEWLANDS (czyt. Niulends), który w 1863 r. odkrył, że przy uszeregowaniu pierwiastków według wzrastających mas atomowych, co ósmy pierwiastek ma podobne właściwości (grupa helowców nie była jeszcze wówczas znana). Odkrycie swe nazwał PRAWEM OKTAW. Jednak gdy je zreferował na posiedzeniu Brytyjskiego Królestwa Towarzystwa Chemicznego, spotkał się ze śmiechem i kpinami. Zebranych rozśmieszyło skojarzenie pierwiastków chemicznych ze skalą muzyczną. Prezydent Towarzystwa zapytał go: czy nie próbował Pan ustawić swoje pierwiastki alfabetycznie? Kiedy chciał opublikować swoje odkrycie, redaktor odrzucił pracę, jako nie nadającą się do druku. W 20 lat później to samo Towarzystwo nadało Newlandsowi medal im. Faradaya.”

    Źródło: „Chemia dla szkół średnich”, Anna Bogdańska Zarembina, Elżbieta I. Matusiewicz, Janusz Matusiewicz, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1996

    Jak widać, Newlands był jeszcze wcześniej ;)

  4. Znalezienie źródeł zajmuje sekundę – w szkole powinni uczyć jak używać wyszukiwarek internetowych – poważnie mówię:
    http://pl.wikipedia.org/wiki/Uk%C5%82ad_okresowy_pierwiastk%C3%B3w

    Prowadzący programu matura to bzdura nie popełnia błędu bo pyta się „jak nazywamy” a nazywamy właśnie tablica Mendelejewa.
    Kilka osób na przestrzeni lat coś wniosło do układu i można się sprzeczać kto jest autorem. Mendelejew odkrył okresowość i choć inaczej graficznie ułożył pierwiastki, to wszystkie kolejne wersje i ulepszenia bazują na jego odkryciu. U nas może to być także ukłon w stronę Rosjan, gdy układ został pokazany światu byliśmy pod zaborami, toteż naturalnie wpuklano fakt, że to Rosyjski naukowiec tak to sobie poukładał w głowie. W języku angielskim usłyszymy raczej „periodic table”.

Odpowiedz na komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>